O DEREITO A EDIFICAR


Nos últimos tempos véñense denunciando en Pontedeume casos de edificacións de dudosa legalidade. O caso máis sangrante é o do edificio Caldagueiro, situado por detrás da estación de ferrocarril: o seu impacto paisaxístico é brutal, aínda considerando a súa situación no entorno dunha Vila moi castigada por este tipo de actuacións.


Os promotores deste edificio, como os de outros outros construidos nos últimos anos, conviron no seu momento de chamarlle solar ao que tan só eran unhas leiras, de considerar rúa ao que non era máis ca unha corredoira. E así foi "progresando" a cidade: onde antes había unha casa con horta agora hai un bloque de baixo e catro plantas con 50 vivendas. Eso sí: ninguén se preocupou de deixar espacio para os coches dos que alí viven, nin de anchear a rúa, que segue a ter moitas veces o ancho que tiña (6 metros).


Despois de vinte anos as consecuencias son xa patentes: nin unha praza de aparcamento público creada polas novas promocións, rúas sen rematar ou parcialmente urbanizadas, nin un xardín ou zoa verde, nin unha parcela para equipamentos. Isto para o promotor non supón ningún problema. O problema é para os que marchan a vivir ás novas edificacións, xa que logo pasan a depender dos servicios existentes no Casco Vello, que son fundamentalmente dos que xa se servía a cidade histórica cando tiña a quinta parte da súa poboación actual. A segunda consecuencia é para os moradores do Casco Vello, que ven como os seus espacios públicos están saturados, moitas veces ocupados polos automóviles. Esto fai inviable a medio prazo a súa ordenación racional.


A nova lexislación urbanística galega, a tan discutida Lei 9/2002, establece unha clara distinción entre solo urbano consolidado e o non consolidado. Este último é aquel que necesita obras de urbanización (pavimentación, auga, alcantarillado e/ou electricidade) ou abrir novas vías antes de ser edificado. Establécense para esta clase de solo unha serie de condicións: a obriga de ceder parcelas para dotacións (equipamentos ou zoas verdes), crear dúas prazas de aparcamento por cada vivenda (das que unha cuarta parte deben ser públicas) e ceder ao Concello unha parcela urbanizada na que se poida construir un 10% do total dos metros cuadrados previstos para vivenda (primeiro paso para logo poder construir vivenda pública).


A condición de solar e, polo tanto, o dereito a construir, non se supón. Para acadar este dereito hai que ceder solo para equipamentos, viario e zonas verdes, e urbanizar estas últimas e o viario. Todas estas actuacións previas aseguran o equilibrio e a sostibilidade económica e social do solo urbano, aportando servizos e calidade ao espacio público en proporción ás vivendas que se pretenden construir. Tenden, en última instancia, a compensar as carencias de calidade urbana dos "ensanches" producidos nas nosas vilas e cidades nas últimas tres décadas.


Polo tanto, pódese decir que, máis aló dunha leitura de casos illados de construccións ilegais, a máis importante ameaza para a calidade urbana na Vila de Pontedeume é que o futuro Plan Xeral pase a estender o solo urbano consolidado á totalidade do hoxe considerado como urbano polas normas vixentes, "regalando" a consideración de solar aos seus propietarios. Se así fose se multiplicaría o actual déficit de servicios, dotacións e aparcamentos, xerando unha presión insostible para o Casco Vello, e imposibilitando no futuro a recuperación do equilibrio funcional entre as distintas partes da cidade.


Polo tanto a proposta para o Plan Xeral de Pontedeume debería contemplar mecanismos compensatorios que axuden a paliar o dano de tantas promocións feitas con licencia directa nos últimos anos, propoñendo unhas fortes condicións (zonas verdes, aparcamentos públicos, equipamentos…) nas promocións que se produzan a partir de agora nos bordes da Vila Histórica, e así poñer as bases para desconxestionar o centro.

Este é un dos principios dun urbanismo máis democrático, e que os Concellos con maior calidade ambiental urbana aplican dende hai anos: unha parte importante da plusvalía, do beneficio obtido do negocio inmobiliario ten que volver a colectividade. O planeamento que non parta desta premisa só actuará en contra dos intereses do conxunto dos cidadáns.


Miguel Angel Reimúndez González

Comisión de Planeamento e Medio Ambiente da Delegación de Ferrol do COAG.